จริยธรรมกับเทคโนโลยี
 


ผศ.ดร.อรรถจินด?ดีผดุง


***

การดำรงชีวิตของคนไทยแต่เดิมมามีลักษณะที่เรียบง่า?แต่พอมาถึงการดำเนินชีวิตในปัจจุบัน มีการใช้รูปแบบเทคโนโลยีรูปแบบต่า??มากมาย ทำให้การดำเนินชีวิตซับซ้อนมากยิ่งขึ้?โดยเฉพาะอย่างยิ่งมีการใช้เทคโนโลยีทางการแพทย์มาช่วยในการรักษาพยาบา?แน่นอนที่สุดเทคโนโลยีก่อให้เกิดประโยชน์มากมายต่อมนุษย์ แต่การใช้เทคโนโลยีได้ก่อให้เกิดปัญหาและผลกระทบต่าง ?ทางวัฒนธรร?ทางคุณค่?ทางสังคม และทางด้านจริยธรรมอย่างชัดเจ?

ตัวอย่างการใช้เทคโนโลยีแล้วเกิดปัญหาเกี่ยวกับเทคโนโลยีที่ไม่สามารถหาคำตอบได้ง่ายนั?กรณีนี้เกิดขึ้นในประเทศสหรัฐอเมริก?เมื่อป??? 1992 หนังสือพิมพ์ได้ลงข่าวว่า มีหญิงสาววัย 21 ปี ชื่อ แคเร?ควินแล?(Karen Quinlan) ซึ่งป่วยในสภาพโคม่าอยู่ในโรงพยาบาล ชื่อ St. Claire เมืองเดนวิ?มลรัฐนิวเจอซี่ แพทย์ได้พยายามใช้เครื่องช่วยหายใ?ทำให้เธอมีชีวิตอยู่ต่อไปได?เพราะแพทย์ได่วินิจฉัยว่าสมองตายแล้?และสิ้นหวั?ปัญหาคือการที่เทคโนโลยีซึ่งทำให้คนมีชีวิตอยู่ต่อไปได?ใครจะเป็นคนตัดสินใจเอาเครื่องช่วยหายใจออ?แพทย?หรือ พ่อแม่ หรือตัวเธอเอ?เธอไม่มีสิทธิ์ประท้ว?เพราะเธอไม่สามารถตัดสินใจได้ด้วยตัวเอง เรื่องนี้ต้องขึ้นศาล เพื่อขอคำอนุญาตต่อศาลว่า ขอให้เธอได้มีโอกาสตายไปตามธรรมชาติ เรื่องนี้มีผลกระทบอย่างมาก ซึ่งเราไม่เคยพบมาก่อ?ถ้าไม่มีเทคโนโลย?แคเรนคงตายไปแล้ว จึงเกิดแนวคิ?(Concept) ใหม่ โดยเฉพาะอย่างยิ่งแนวคิดเกี่ยวกับการนิยามความตายความตายด้วยสมอง ( Brain Death) ขึ้น สภาวะสมองตายเป็นส่วนสำคัญทำให้มีการปลูกถ่ายอวัยว?ซึ่งทำให้เกิดความยุ่งยากซับซ้อนขึ้นเรื่อ??

ในอดีตเราไม่เคยตระหนักถึงว่า เทคโนโลยีจะมีบทบาทหรือมีอิทธิพลมากมายเพียงใด เพราะฉนั้นเราก็ต้องเริ่มกลับมาประเมินคุณค่าต่า??เหล่านี้ยังใช้ได้อยู่หรือไม่ เช่นต้องมาทบทวนความเข้าใจเรื่องความตายกันใหม?สมัยก่อนถ้ายังหายใจอยู?หัวใจก็ยังเต้นอยู่ ดังนั้นจะต้องเกิดสิ่งหนึ่งที่เราต้องมาพิจารณาก็คือ ต้องพิจารณาทางด้านคุณค่า (Value Standardization) จะต้องมีการตรวจสอบคุณค่าว่าคุณค่าเดิมที่อยู่กับหลังจากที่มีเทคโนโลยีแล้วนั้น ยังใช้ได้หรือไม่ แค่ไหน เพียงไ?

นอกจากนี?เรื่องการใช้เทคโนโลยีทางการแพทย์เพื่อให้มีการชะลอความตายแก่คนไข้ หรือจะให้คนไข้มีความทุกข์ทรมานน้อยลงก็ยังมีปัญหา ดังเช่?กรณี Active Euthanasia ยังบทความของเจมส?เรเชิ่?(James Rachel) สนับสนุนว่?คนไข้ที่มีความทุกข์ทรมานและไม่มีความหวังแล้วนั้น ควรจะใช้เทคโนโลย?การฉีดยาเพื่อให้เขาตายอย่างสงบ นี่ก็เป็นเรื่องซึ่งเราไม่เคยคิดกันมาก่อน เมื่อไม่มีเทคโนโลยีเราก็ไม่มีการพิจารณาประเด็นเหล่านี้ ควรหรือไม่ที่จะมีการทำ Active Euthanasia ในโรงพยาบาลรามาธิบดี หรือ โรงพยาบาลศิริราช เพราะเป็นการกระทบกระเทือ?ต่อความรู้สึกทางจริยธรรมที่มีต่อญาติพี่น้อ?

ถ้าสมมติว่าเราเกิดให้มีนโยบายขึ้นมาว่า ต่อไปนี้โรงพยาบาลศิริราช อาจจะมีการเปิดบริการแบ?เอ.ที.เอ็ม. (ATM) คื?เมตตามรณ?จะทำให้มีเทคโนโลยีมีผลต่อการตัดสินว่?ควรทำหรือไม่ เป็นสิ่งที่ชอบธรรมหรือไม?นี่เป็นเพียงการยกตัวอย่างของการใช้เทคโนโลยีที่เข้ามามีส่วนกระทบทางด้านการแพทย์ที่พยายามจะยืดชีวิตคนออกไป พยายามให้เป็นซุปเปอร์แมน ซึ่งในความคิดของชาวตะวันตกมีอยู่ตลอดเวลา มีความพยายามที่จะทำให้คนนั้นอยู่ไปตลอด มีการทำมัมมี่เพื่อจะทำให้คนอยู่นาน แต่พุทธศาสนาไม่เป็นเช่นนั้นเลย เราจะเห็นได้ว่?ทุกสิ่งทุกอย่างเป็?อนิจจํ ทุกข?อนตฺตา ทุกสิ่งทุกอย่างนั้นไม่เที่ยง ตายแล้วแยกออกไปหมด ทำให้เราแตกต่างตะวันตก เราเตรียมพร้อมที่จะตาย เตรียมพร้อมทำให้จิตประภัสสรก่อนตาย การทำให้จิตประภัสสรนั้นคือทำให้จิตสง?เหมือนกับคอกกั้นวัวกั้นควา?ตัวไหนที่อยู่ใกล้คอกที่สุดก็จะออกไ?นั่นคือเหตุผลว่า เหตุใดเราจึงต้องทำจิตให้ดี เพื่อเราจะได้ตายดี ตายสงบ แต่การใช้เทคโนโลยีนั้นมีปัญหาว่า จะทำให้ตายดีได้หรือไม่

นอกจากการใช้เทคโนโลยีทางการแพทย์ในการช่วยชีวิตผู้ป่วยแล้?ยังช่วยในการทำนายโรคและอาการของโรคได้ด้ว?ยกตัวอย่างเช่น ขณะนี้เทคโนโลยีเริ่มมีส่วนช่วยทำนายความพิการของร่างกาย การตรวจข้อบกพร่องต่า??ของเด็กที่อยู่ในครรภ์ว่า เด็กมีความพิการทางสมองหรือไม?แต่ก็มีความยุ่งยากเกิดขึ้น ดังเช่นกรณีหนึ่งซึ่งน่าสนใจมาก เกิดขึ้นจากการใช้เทคโนโลยี คื?มีสตรีผู้หนึ่ง ชื่อ มารีชา ลอเร็นซ์ เกิดตั้งครรภ์ขึ้นมาเมื่ออายุ 41 ปี ก็รู้สึกกลุ้มใจกลัวลูกจะปัญญาอ่อ?ก็ให้แพทย์ประจำครอบครัวส่งไปตรวจ แต่ก็พบว่ามีโครโมโซมแปลก ?คื?โดยปกติจะมีโครโมโซ?XX หรือ XY ถ้าเป็นหญิงก็เป็?XX ถ้าเป็นชายก็เป็น XY หลังจากตรวจก็พบว่ามีโครโมโซม XYY ซึ่งจากการวินิฉัยก็จะพบว่า คนที่มีโครโมโซ?XXY นี?ส่วนใหญ่เป็นโจ?ปัญห?คื?แพทย์ควรจะอย่างไรเมื่อทราบเช่นนี?ควรจะบอกความจริงกับสตรีผู้นี้หรือไม่ ถ้าไม่บอกความจริงอาจจะเกิดองคุลีมาลที่ 3 แพทย์จะต้องรับผิดชอบหรือไม?ถ้าเป็นเช่นนั้?นอกจากนี?การมีโครโมโซ?XYY นี้ก็ยังไม่แน่นอ?อาจจะเป็นการทดลองอยู?จำเป็นหรือไม่ที่จะต้องบอกความจริงกับคนไข?แต่หลักจรรยาบรรณของวิชาชีพแพทย์บอกว่าต้องไม่ทำอันตรายต่อคนไข?แล้วกรณีนี้เป็นอย่างไร ไม่บอกความจริงก็อาจทำให้คนไข้สบายใ?หรือถ้าบอกความจริงแล้วคนไข้เกิดเป็นล?แล้วจะผิดต่อจรรยาบรรณของแพทย์หรือไม่ ดังนั้?เรื่องเทคโนโลยีนี้ทำได้ทำให้เกิดความสับสนอลหม่านในการตัดสินปัญหาเรื่องจริยธรรมเป็นอย่างมาก

ยังมีอีกเรื่องหนึ่งก็คือ ประเด็นที่เกี่ยวกับการใช้เทคโนโลยีในการเพาะมนุษย?คื?Cloning แล้วเกิดปัญหาขึ้นม?คือปัญหาเด็กหลอดแก้ว (แต่ที่จริงเป็นเด็กจานแก้วมากกว่า เนื่องจากผสมกันในจานแก้ว) เด็กพวกนี้มีปัญหาหนึ่งซึ่งแพทย์เองไม่สามารถตอบได?ปัญหาที่สำคัญที่สุดคือ เราพยายามผลิตมนุษย์ให้ได้สายพันธุ์ที่ด?ดังเช่นที่เพลโต้พูดว่า ถ้าคนใดเกิดมาพิการเราก็จับไปโยนทิ้งเสี?ดังนั้นเวลาเวลาที่ทำการผสมแพทย์ก็พยายามคัดเลือกพันธ์ เนื่องจา?sperm กั?ovum ยังเล็กมาก เราจึงใช้จุลหัตถ์เข้าไปแยกส่วนที่เป็นเซลต่าง ?เราต้องการแยกสายพันธุ์ที่บกพร่องออกไ?เราจะทราบได้อย่างไรว่า ไม่ได้เอาสายพันธ์ที่ดีออกไปด้ว?ในประเด็นนี้ถ้าแพทย์ไม่มีจริยธรรมอาจจะสร้างมนุษย์ออกมาเพื่อรับใช้นักการเมือง อาจจะสร้างมนุษย์สายพันธุ์ใหม่ที่ฉลาดขึ้น อัจฉริยะขึ้นมาได?ผู้ที่มีลักษณะด้อยอาจถูกคัดออกไม่ให้สืบพันธุ์ต่อไป ซึ่งไม่เหมือนกับการแต่งงานที่ทุกคนมีโอกาสเท่??กั?บางคนไม่มีโอกาสได้สืบพันธ์ต่อไ?

ประการต่อไปก็คือ เทคโนโลยีเกี่ยวผู้มีบุตรยา?(Infertility) ซึ่งมีปัญหามากมา?โดยเฉพาะปัญหาเรื่องการเช่ามดลู?จะมีการเช่ามดลูก ซึ่งจะกระทบกระเทือนศักดิ์ศรีของความเป็นมนุษย?(Human Dignity) อย่างมาก ต่อไปนี้จะมีความคิดว่า ศักดิ์ของความเป็นมนุษย์นี้จะเป็นอย่างไ?ผู้หญิงควรจะใช้มดลูกของตนเองเพื่อผลประโยชน์ทางการค้าหรือไม?ต่อไปในอนาคตอาจจะมีการโฆษณาแข่งขันกั?ซึ่งจะกระทบกระเทือนทางจริยธรรม และถ้าผู้หญิงเจตนาที่จะตั้งครรภ์ โดยตั้งใจจะให้ลูกของตนเองไปอยู่กับผู้อื่?ก็จะกระทบกระเทือนความเป็นพ่อ เป็นแม?เป็นลู?ในอนาคตผู้หญิงจะไม่ได้เป็นเพียงแม่ของลูกบางคนเท่านั้?แต่จะเป็นการผลิตเพื่อมวลชน (Mass Production) ซึ่งเป็นสิ่งที่น่ากลัวมา?เพราะแนวคิดเกี่ยวกับคำว่าแม่ การเลี้ยงดูลูก การให้นมลูกจะเปลี่ยนไปทันท?จะกลายเป็นแม่ผู้ผลิตลู?ต่อไปจะมีลูกหม?ลูกวัว พอเห็นจะพูดว่า " There is my mother! , walking along field." ไม่ใช่แม่ที่เป็นคน แต่เป็นแม่วัวที่อยู่ในทุ่งนา นอกจากนี้ขบวนการให้เช่ามดลูกก็จะทำให้เกิดปัญหาการขายลู?มีการขายมนุษย์ เช่นเดียวกับการมองมนุษย์เป็นทา?มนุษย์ก็จะไม่แตกต่างจากสัตว์อื่นอีกต่อไป ซึ่งมีผลกระทบทางจริยธรรมในด้านความรู้สึก และอีกประการหนึ่งก็คือว่?ถ้ามีผู้หญิงรับบริการตั้งครรภ์ ผู้หญิงคนนั้นก็จะต้องเสี่ย?ในเมื่อการตั้งครรภ์ทุกครั้งเป็นการเสี่ยง จะเสี่ยงมากหรือน้อยเป็นอีกเรื่องหนึ่?แต่การตั้งครรภ์เพื่อรับเงินนี้เป็นความรู้สึกทางด้านศีลธรรม (Moral Sentiment) ซึ่งยากมากที่เราจะแก้ให้หา?

ดังนั้นเทคโนโลยีจึงก่อให้เกิดทางเลือกที่ยากในลักษณะหนีเสือปะจระเข้ (Dilemma) ซึ่งยากต่อการตัดสินใจเลือก และไม่มีสูตรสำเร็จ ไม่มีทฤษฎีที่จะบอกว่าต้องทำเช่นนั้?ต้องทำเช่นนี?จริยธรรมทางศาสนาก็ไม่เคยพบเทคโนโลยีมากมายเช่นนี้ ฉะนั้น สิ่งหนึ่งที่อาจจะเป็นทางออกหรือเป็นคำตอบก็คือในประเด็นเกี่ยวกับจริยธรรมในแต่ละสถานการณ?จะต้องมาพิจารณาปัจจัยหลายอย่าง ?เป็นองค์ประกอบ เพื่อแสวงหาแนวทางการแก้ปัญหา มิใช่ให้เทคโนโลยีมาทำลายมนุษย์ แต่เทคโนโลยีควรจะรับใช้มนุษย?เพื่อทำให้มนุษย์เป็นมนุษย์ที่มีศักดิ์ศรีอยู่ต่อไ?.

***

ที่ม?: วริย?ชินวรรโณ, บรรณาธิการ. (2536). นานาทรรศนะเกี่ยวกับจริยธรร?/strong>. ภาควิชามนุษยศาสตร์ คณะสังคมศาสตร์และมนุษยศาตร?มหาวิทยาลัยมหิดล. .

 
 
© Webpage Designed by dUANGdEN nUREMRUm. Last Updated. Tuesday 3 October, 2006 7:30 PM