จริยศาสตร์คืออะไ?? : ความหมายและขอบเขตเนื้อหาของจริยศาสตร?/div>
 
 

© ดวงเด่?นุเรมรัมย์.

จริยศาสตร์ (ethics) ตรงกับภาษาละตินว่า ethos, ethikos ซึ่งในสมัยกรีกโบราณจะใช้คำเหล่านี้ในหลายความหมาย อาทิ อุปนิสัย ประเพณ?อารมณ์ หรือกิริยาท่าทาง (character, custom, disposition, manner) โดยความหมายนัยนี?จริยศาสตร์จึงเป็นศาสตร์ที่ว่าด้วยความประพฤติ หรือการกระทำของมนุษย?(ethics : science of moral ; rules of conduct)

ตามพจนานุกรมศัพท์ปรัชญ?ฉบับราชบัณฑิตยสถาน ?? ๒๕๔๐ ให้ความหมายคำว่า “จริยศาสตร?: ปรัชญาสาขาหนึ่งว่าด้วยการแสวงหาความดีสูงสุดของชีวิตมนุษย?แสวงหากฎเกณฑ์ในการตัดสินความประพฤติของมนุษย์ว่าอย่างไหนถูก ไม่ถูก ดีไม่ด?ควรไม่คว?และพิจารณาปัญหาเรื่องสภาพของค่าทางศีลธรรม”

ตามทรรศนะของ สุลักษณ์ ศิวรักษ์ ได้นิยามว่?“จริยศาสตร?คื?การศึกษาตามวิธีการอันมีแบบแผนเพื่อที่จะเข้าถึงปัญหาอันสูงสุด ซึ่งเกี่ยวกับความประพฤติปฏิบัติของมนุษย์?

อย่างไรก็ตาม เมื่อพิจารณาตามขอบเขตของการศึกษาแล้ว อาจกล่าวได้ว่า จริยศาสตร์เป็นสาขาหนึ่งของปรัชญา ที่ศึกษาเกี่ยวกั?“คุณค่า” การกระทำของมนุษย?(value in human conduct) โดยมีเหตุผลเป็นพื้นฐานในการโต้แย้ง อีกนัยหนึ่?“จริยศาสตร?คือวิชาที่ใช้วิธีการทางปรัชญ?(การใช้เหตุผล) ศึกษาเกี่ยวกับจริยธรรม?

การศึกษาเรื่องคุณค่าทางจริยศาสตร์อันเกี่ยวเนื่องกับพฤติกรร?หรือการกระทำของมนุษย์นั้?สามารถพิจารณาตามขอบเขตของจริยศาสตร์ที่พยายามศึกษาหาคำตอบใน ?ประเด็นนี้ คื?

? คุณค่าการกระทำของมนุษย?(The analysis of conduct such as ought, should, duty, moral rules, right, wrong, obligation, responsibility, ect? เป็นการศึกษาความหมายของค่าทางจริยธรร?อันได้แก?ดี ชั่ว ถู?ผิ?คว?ไม่ควร และศึกษาบ่อเกิดของค่าทางจริยธรรมที่เรียกว่าอภิจริยศาสตร์ ( Metaethics ) ซึ่งปัญหาดังกล่าวนี้นี้พูดถึงธรรมชาติของค่าทางจริยธรรม คื?

- การศึกษาว่าคุณค่ามาจากไห?และมีความสำคัญอย่างไ?
- คุณค่าการกระทำ, ความประพฤต? พฤติกรรมของมนุษย์ที่ดีชั่ว ถูกผิด ควรไม่ควรเป็นแบบใด,
- ดีชั่ว ถูกผิดคืออะไ?สามารถนิยามได้หรือไม?ถ้านิยามได้จะนิยามว่าอย่างไร,
- ความดี ความชั่วมีอยู่จริงหรือเป็นเพียงกฎเกณฑ์ที่มนุษย์สร้างขึ้น เพื่อการอยู่ร่วมกันอย่างสันติสุขในสังค?
- และถ้าหากความดีชั่?ถูกผิดมีอยู่จริงแล้วมีลักษณะเป็นอย่างไ?

? เกณฑ์ตัดสินคุณค่าการกระทำของมนุษย์?(The inquiry into the nature of morality or moral acts.) เป็นการศึกษาหลักหรือมาตรการที่ใช้ตัดสินพฤติกรร?หรือการกระทำอย่างหนึ่งว่าดีชั่?ถูกผิด อีกนัยหนึ่งคือ เป็นการศึกษาว่?เมื่อค??หนึ่งกระทำสิ่งใดสิ่งหนึ่?หรือเมื่อตกอยู่ในสถานการณ์ที่ต้องตัดสินใจอย่างใดอย่างหนึ่งแล้ว จะใช้หลักหรือมาตรการอะไรมาตัดสินว่าการกระทำนั้นถูกหรือผิ?และมีเหตุผลอย่างไรที่ใช้หลัก หรือมาตรการนั้นมาตัดสิ?อีกทั้?มนุษย์นำสิ่งใดมาเป็นเกณฑ์ในการตัดสินความถู?ความผิ?หากมิได้เอาความรู้สึกส่วนตัว กฎหมาย จารี?ประเพณ?หรือความเชื่อมาตัดสิ?แล้วมีเหตุผลอะไรมาเป็นมาตรฐานรองรับในการตัดสินในเรื่องนั้น ?ว่าดีชั่?ถูกผิด และมีเกณฑ์ตัดสินคุณค่าที่แน่นอนตายตัวหรือไม่

? อุดมคติหรือเป้าหมายสูงสุดของชีวิ? (The search for the morally good life.) คือการศึกษาว่า ชีวิตมนุษย์เกิดมาเพื่ออะไร, ชีวิตที่ดีหรือชีวิตที่ประเสริฐที่มนุษย์ควรแสวงหาควรเป็นชีวิตแบบใ? มนุษย์ควรใช้ชีวิตอย่างไรจึงคุ้มค่าของการเกิดมาเป็นมนุษย์, อะไรคือความดีสูงสุดซึ่งมนุษย์ควรประพฤติปฏิบัติ หรืออุดมคติอันสูงสุดของมนุษย์ควรเป็นเช่นไร และมนุษย์ควรจะประพฤติปฏิบัติตนอย่างไรจึงจะบรรลุถึงอุดมการณ์นั้นได้

***

วิธีการศึกษาจริยศาสตร์?
(How to study / Approach Ethics) แบ่งออกเป็??ประเภท คื?

? การศึกษากฎเกณฑ์ความประพฤติที่ปรากฏในสังค?(Non - Normative Approaches)

??จริยศาสตร์เชิงพรรณ?/u> (Descriptive Ethics) การศึกษาจริยศาสตร์เกี่ยวกับความคิด ความเชื่อทางศีลธรร?พฤติกรรมทางศีลธรรม เกณฑ์ตัดสินทางศีลธรรมที่ปรากฏเป็นข้อเท็จจริง (fact) ในสังค?เช่น ศึกษาความเชื่อทางศาสนา และพฤติกรรมทางศีลธรรมของชาวเขา เป็นต้?/p>

??อภิจริยศาสตร์์ (Metaethics) การศึกษาความหมายของศัพท์จริย?(Ethical Terms) อันได้แก?ดีชั่ว ถูกผิด คว?ไม่ควร ซึ่งเป็นการศึกษาจริยศาสตร์ในแนวทางของปรัชญาโดยตร?

? การศึกษาทฤษฎีความคิดทางจริยศาสตร์โดยตร?(Normative Approaches)

??กฎเกณฑ์โดยทั่วไปทางจริยศาสตร?/u>(General Normative Ethics) การศึกษาทฤษฎีแนวความคิดของนักจริยศาสตร์ที่แสวงหาคำตอ?เกี่ยวกับกฎเกณฑ์ ความประพฤต?การกระทำของมนุษย?อันจะนำมนุษย์ไปสู่จุดมุ่งหมายของชีวิตที่แท้จริ?

??จริยศาสตร์ประยุกต์ (Applied Ethics) เป็นการนำแนวคิดทฤษฎีจริยศาสตร์ไปประยุกต์ใช้กับการศึกษา หรือวิชาชีพอื่??หรือตอบปัญหาในวิชาอื่นที่เกี่ยวข้องกับความประพฤติของมนุษย์ เช่น จริยศาสตร์สิ่งแวดล้อ? จริยศาสตร์ธุรกิจ, จริยศาสตร์ทางการแพทย? จริยศาสตร์พยาบาล เป็นต้?

***

ความแตกต่างระหว่างศาสนาและจริยศาสตร์

"ศาสน? เป็นเรื่องที่มีความสัมพันธ์เกี่ยวข้อ?และคล้ายคลึงกับจริยศาสตร?กล่าวคือ ศาสนาทุกศาสนาย่อมกล่าวถึงจุดมุ่งหมายของชีวิตมนุษย์เฉกเช่นเดียวกั?"จริยศาสตร์"

แต่อย่างไรก็ตามยังมีความแตกต่างกันอยู่ตรงที่ ศาสนาทุกศาสนาจะมีคำตอบเป็นสากลและชัดเจนว่าจุดมุ่งหมายของชีวิตมนุษย์คืออะไร ยกตัวอย่างเช่น ศาสนาคริสต?กล่าวถึง พระเจ้?คือจุดมุ่งหมายสูงสุดของชีวิตคริสตศาสนิกช?ซึ่งลักษณะคำสอนของศาสนาคริสต์มีลักษณะเป็นคำสั่งของพระเจ้?และเป็นกฎหมายนิรันดรที่ไม่สามารถเปลี่ยนแปลงได้ ที่กล่าวถึงการกระทำอันเป็นข้อห้ามและการกระทำที่คริสต์เตียนพึงปฏิบัติ พิจารณาได้จากบัญญัติสิบประกา?(Ten Commandment)

อาจกล่าวได้ว่า "ศาสน? เป็นเรื่องของการสอนให้คนกระทำความด?และห้ามปรามมิให้คนประพฤติชั่?ในขณะที่ "จริยศาสตร์" ไม่ใช่การสอนที่ตายตัวว่าอะไรดีชั่ว ถูกผิด แต่เป็นเพียงการเสนอความคิดเห็น วิเคราะห์หลักความประพฤติ ให้หลักการโต้แย้งและแสดงเผตุผลอย่างกว้าง ?ในเรื่องการกระทำของมนุษย์ในเชิงของปรัชญา

"ศาสน? ตั้งอยู่บนรากฐานของความเชื่อ และความศรัทธาเป็นองค์ประกอ?อีกทั้งมีคำสอนจากศาสดาที่แน่นอนตายตั?ซึ่งศาสนิกชนต้องมีความเชื่อและปฏิบัติตามได?แต?"จริยศาสตร์" ซึ่งเป็นเรื่องของการโต้แย้งและแสดงเหตุผล (Argument / Reasoning) ดังนั้?คำตอบที่ได้นั้นจึงไม่ตายตัวหรือเป็นมาตรฐานแน่นอน หากแต่ขึ้นอยู่กับสถานการณ์

***

การประยุกต์ใช้จริยศาสตร์

ด้วยเหตุที่จริยศาสตร์เป็นศาสตร์ที่ศึกษาเกี่ยวกับคุณค่าการกระทำของมนุษย?ดังนั้?จริยศาสตร์สามารถนำมาประยุกต์ใช้ได้ดังต่อไปนี?

? เนื่องจากจริยศาสตร์ให้ความรู้ในเรื่องคุณค่าแห่งชีวิตมนุษย์ ว่าควรยึดถือในสิ่งซึ่งเป็นความต้องการที่แท้จริงของชีวิ?อันเป็นสิ่งที่ประเสริฐสุดและควรค่าแก่การแสวงหาของชีวิต ดังนั้?จริยศาสตร์จึงเข้ามามีบทบาทในการกำหนดเป้าหมายในการดำเนินชีวิต เพื่อมนุษย์จะได้ใช้เป็นแนวทางในการประพฤติปฏิบัติตน เพราะจริยศาสตร์จะช่วยให้มนุษย์มีความเข้าใจในตนเอ?ผู้อื่?และสังคม อีกทั้งมนุษย์จะได้มีความเจริญก้าวหน้าในชีวิตต่อไ?อันจะส่งผลให้บรรลุถึงสิ่งที่ตนได้ยึดถือไว้

? การนำจริยศาสตร์มาเป็นแนวทางในการตัดสินว่าสิ่งใดดีชั่?ถูกผิด คว?ไม่ควร เพื่อมนุษย์จะได้มียุติธรรมในการพิจารณาหรือตัดสินในเรื่องใดเรื่องหนึ่งได้อย่างถูกต้อง

? การนำจริยศาสตร์มาใช้ในการพัฒนา และยกระดับจิตใจของตนเอ?เพื่อให้มนุษย์ได้ใช้สติปัญญาในการตรึกตรอ?พินิจพิจารณาสิ่งต่าง ?อย่างรอบด้าน อันจะส่งผลให้เกิดการประพฤติปฏิบัติตนโดยยึดถือเหตุผลเป็นหลักในการดำเนินชีวิ?

? การนำจริยศาสตร์มาใช้กับคนในสังคม จะช่วยให้สังคมมีระเบีย?เพราะหากสมาชิกของสังคมปราศจากความขัดแย้งต่อหลักการที่สังคมถือปฏิบัติร่วมกั?และสมาชิกต่างก็เห็นพ้องต้องกันในหลักการดำเนินชีวิตที่ดีแล้?ย่อมทำให้เกิดความเป็นระเบียบในสังค?อีกทั้งจริยศาสตร์ช่วยให้สังคมมีความสงบสุ?เพราะเมื่อทุกคนในสังคมยึดถือหลักการดำเนินชีวิตร่วมกันอย่างมีระเบียบแล้?สังคมย่อมพบพาความสงบสุขด้ว?

? การนำจริยศาสตร์มาใช้ในการแก้ไขปัญหาของสังค?เนื่องจากปัญหาที่เกิดขึ้นในสังคม บางปัญหาเป็นเรื่องขอ?"คุณค่า" ที่แต่ละปัจเจกบุคคลตีควา?และยึดถือแตกต่างกันออกไป ดังนั้?จริยศาสตร์จึงเข้ามามีบทบาทในการโต้แย้งและการให้เหตุผ?เพื่อหาข้อสรุปร่วมกั?อันจะนำไปสู่การกำหนดเป็นแนวทางในการปฏิบัติเพื่อแก้ปัญหาสังคมได้อย่างถูกต้อ?และตรงกับสาเหตุแห่งปัญหานั้น ?

? การนำจริยศาสตร์มาใช้ในการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ในด้านจิตใ?เพื่อให้พลเมืองของประเทศเป็นผู้มีจิตใจดีงา?มีความกล้าหาญทางจริยธรรม มีการตัดสินใจในหนทางที่ถูกต้อง อันเป็นหลักสำคัญที่จะทำให้พลเมืองมีความเข้มแข็งทางจิตใ?เพื่อเป็นพื้นฐานของการพัฒนาสังคมในด้านอื่น ?ต่อไ?

เนื่องจากจริยศาสตร์เป็นการศึกษาคุณค่าแห่งชีวิตมนุษย์ โดยมีความมุ่งหวังให้มนุษย์ค้นหาคุณค่าที่แท้จริงแห่งชีวิตและสรรพสิ่?โดยใช้สติปัญญา และเหตุผลในการแสงหาสิ่งที่ดีมีคุณค่าที่สุดในชีวิตเพื่อความเจริญก้าวหน้าแห่งต?แต่เพราะชีวิตมนุษย์มิได้ราบเรียบเสมอไป บางครั้งเกิด "ความขัดแย้งทางคุณค่า (Conflict of Value) การกระทำของมนุษย? กล่าวคือเป็นความรู้สึกสองทางที่ขัดแย้งกั?จนมนุษย์ไม่สามารถตัดสินใจได้ ในท้ายที่สุดการกระทำต่าง ?ในสังคมจึงต้องอาศัยจริยศาสตร์มาเป็นมาตรการตัดสินคุณค่าการกระทำ.

***

ตัวอย่างประเด็นทางจริยธรรมที่นำจริยศาสตร์มาใช้ประกอบในการพิจารณา

ตัวอย่างการนำจริยศาสตร์มาใช้ประกอบการตัดสินใจในปัญหา " การลงโทษประหารชีวิ?quot; ( Capital Punishment ) ซึ่งเป็นประเด็นปัญหาที่โต้แย้งกันมาเป็นเวลายาวนานว่าสมควรจะให้มีการลงโทษประหารชีวิตหรือไม่

สืบเนื่องมาจากข้อถกเถียงที่ว่าเมื่อผู้กระทำความผิดได้รับการลงโทษประหารชีวิตนั้นเป็นสิ่งที่โหดร้ายเกินไปหรือไม่ ในทรรศนะของผู้ที?span class="style73"> คัดค้า?/span>การลงโทษประหารชีวิตนั้นมิได้ปฏิเสธความเป็นจริงที่ว่า ผู้กระทำความผิดสมควรได้รับการลงโทษ แต่การลงโทษประหารชีวิตนั้น นับเป็นวิธีการที่โหดร้ายทารุณเกินไ?โดยเฉพาะในประเทศไทยที่เป็นสังคมพุทธศาสนาด้วยแล้ว ซึ่งมีหลักคำสอนให้มนุษย์มีความเมตตากรุณา รู้จักให้อภั?ดังเช่นในหลักพรหมวิหาร 4 อันประกอบด้วยเมตตา กรุณ?มุทิตา และอุเบกขา ดังนั้?จึงจำเป็นหรือไม่ที่ต้องลงโทษผู้กระทำความผิดถึงขั้นประหารชีวิ?เพราะอย่างไรก็ตามการลงโทษประหารชีวิตนั้นก็ไม่ใช่วิธีการเดียวที่จะสามารถยับยั้งการกระทำผิ?หากแต่เป็นวิธีการที่ปฏิเสธการปรับปรุงแก้ไขความประพฤติของผู้กระทำความผิ?

นอกจากนี้แล้?ควรคำนึงว่าการลงโทษประหารชีวิตจะให้ผลตอบสนองอย่างไรบ้างทั้งต่อผู้กระทำความผิ? ญาติพี่น้องและสังค?ดังนั้?เห็นสมควรหรือไม่ที่จะให้ผู้กระทำความผิดได้มีชีวิตอยู่ต่อไป และใช้มาตรการลงโทษด้วยวิธีการอื่นที่สามารถชดเชยความผิดได?อย่างเช่?การลงโทษจำคุกตลอดชีวิต ซึ่งเป็นวิธีการที่ให้ความคุ้มครองแก่สังคมได้เช่นกั?อีกทั้งยังเป็นการเปิดโอกาสให้ผู้กระทำความผิดได้ปรับปรุงแก้ไขพฤติกรรมที่เขาได้กระทำพลาดไปเพื่อกลับตัวเป็นคนดีของสังคม และข้อควรคำนึงอีกประการหนึ่งที่น่าสนใจนั่นคื?ก่อนที่จะมีการตัดสินถึงขั้นประหารชีวิตนั้น การตัดสินหรือพิจารณาคดีมีความยุติธรรมเพียงใด หรือมีความคลาดเคลื่อนจากพยาน, หลักฐานหรือโดยเหตุอื่นใดหรือไม?เพราะหากมีการลงโทษประหารชีวิตไปแล้วก็ไม่มีหนทางแก้ไขชีวิตให้กลับคืนมาได้อี?/p>

อีกมุมมองหนึ่งของผู้ที?span class="style73"> สนับสนุนการลงโทษประหารชีวิตนั้นได้ให้ทรรศนะว่า ผู้กระทำความผิดที่ได้รับการตัดสินลงโทษประหารชีวิตส่วนใหญ่นั้นจะเป็นผู้ต้องหาคดีอุจฉกรรจ์ อันได้แก?ฆ่าบุพการี, ฆ่าผู้อื่นโดยไตร่ตรองไว้ล่วงหน้า, ฆ่าข่มขื? หรือก่อคดีสะเทือนขวั?เป็นต้?ฉะนั้น บทลงโทษประหารชีวิตจึงมีเหมาะสมและความรุนแรงพอที่อาชญากรควรจะได้รับ เพราะชีวิตคนไม่อาจมีสิ่งใดกลับมาทดแทนได้ และในเมื่ออาชญากรไม่เห็นคุณค่าของชีวิตผู้อื่?อาชญากรก็ไม่สมควรที่จะมีชีวิตอยู่ต่อไป ดังนั้?ชีวิตของผู้บริสุทธิ์ควรจะได้รับการทดแทนด้วยชีวิตของอาชญากร

นอกจากนี้แล้?การลงโทษประหารชีวิตเป็นหนทางเดียวที่จะขจัดอาชญากรผู้ที่เป็นภัยอันตรายออกไปจากสังคมได้อย่างถาวร แต่ถ้าใช้เพียงวิธีการกักขังในชั่วระยะเวลาหนึ่ง สักวันเขาก็ต้องพ้นโทษออกมาและกลับคืนสู่สังคม และมีแนวโน้มว่าเขาอาจจะก่อปัญหาอาชญากรรมซ้ำอีก เพราะเคยมีประสบการณ์ในการก่ออาชญากรรมที่รุนแรงมาก่อนหน้านี้แล้?อีกทั้งการตัดสินลงโทษจำคุกตลอดชีวิตนั้นก็เป็นการสิ้นเปลืองงบประมาณในการพัฒนาประเทศ แทนที่รัฐบาลจะนำเงินภาษีของประชาชนผู้สุจริตมาใช้ในการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม กลับต้องมารับผิดชอบในการเลี้ยงดูอาชญากรที่เคยสร้างปัญหาและความหวาดกลัวให้กับสังค?และแม้ว่าโทษตัดสินประหารชีวิตจะเป็นโทษที่รุนแรงก็ตาม แต่โทษประหารชีวิตต้องมีอยู่ต่อไป เพราะโทษประหารชีวิตเป็นการคงไว้ซึ่งความศักดิ์สิทธิ์ของตัวบทกฎหมา?อีกทั้งการคงไว้ซึ่งโทษประหารชีวิตนั้นเพื่อเป็นการข่มขวัญผู้ที่คาดว่าจะกระทำความผิดให้เกิดความหวาดกลัวในบทลงโทษที่รุนแร?เพื่อเป็นเยี่ยงอย่างมิให้คนไม่กล้าที่จะกระทำความผิ?/p>

จากกรณีศึกษาดังกล่าวนี้จะเห็นได้ว่?จริยศาสตร์นั้นได้เข้ามามีบทบาทสำคัญในการแสดงเหตุผล และให้ทางเลือกเพื่อประกอบการพิจารณาตัดสินใจว่า เมื่อมีผู้กระทำความผิดในคดีอุฉกรรจ์แล้?เห็นสมควรต้องมีการตัดสินลงโทษประหารชีวิตหรือไม?เพราะเหตุใ?

?ที่นี้อาจสรุปได้ว่?ไม่ว่าประเด็นทางจริยธรรมใด ?ที่ปรากฏขึ้นในสังค?จะสังเกตเห็นว่าการโต้แย้งและให้เหตุผ?อันเป็นภาระหน้าที่ของจริยศาสตร์จะต้องเข้ามามีบทบาทเกี่ยวข้องสัมพันธ์อยู่เสมอ แต่สิ่งที่นับว่าสำคัญประการหนึ่งสำหรับการใช้เหตุผลในเชิงจริยศาสตร์นั้นก็คือจริยศาสตร์มิใช่การตัดสินลงไปว่าทรรศนะของฝ่ายหนึ่งฝ่ายใดถูกหรือผิด หากแต่หน้าที่ของจริยศาสตร์เป็นแต่เพียงการโต้แย้งและให้เหตุผล

 
 
© Webpage Designed by dUANGdEN nUREMRUm. Last Updated. Saturday 7 October, 2006 1:18 PM