วันอาสาฬหบูช?
 


***

 

 

“อาสาฬห” เป็นชื่อเรียกของเดือ??ส่วนคำว่?“อาสาฬหบูชา” ย่อมาจาก “อาสาฬหปุรณมีบูชา” แปลว่า “การบูชาพระในวันเพ็ญ เดือ?๘” ดังนั้?วันอาสาฬหบูชาจึงตรงกับวันเพ็ญขึ้?๑๕ ค่?เดือ??(หรือ ขึ้น ๑๕ ค่?เดือ?๘หลั?ในปีอธิกมา?

วันอาสาฬหบูชานี้ถือเป็นวันคล้ายวันที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงปฐมเทศน?หรือเทศน์กัณฑ์แร?ที่มีชื่อว่า “ธัมมจักกัปปวัตตนสูตร” (คำว่?“ธัมมจักกัปปวัตตนสูตร” แปลว่า สูตรของการหมุนวงล้อแห่งพระธรรมให้เป็นไ? โดยเป็นการแสดงพระธรรมเทศาสนาครั้งแรก เพื่อโปรดปัญจวัคคีย์ทั้ง ?ได้แก่ โกณฑัญญะ วัปป?ภัททิย?มหานาม?และอัสสช?โดยทรงแสดงเทศนานี้ที?ป่าอิสิปตนมฤคทายวั?แขวงเมืองพาราณสี ในปีแรกที่ทรงตรัสรู้

ความเป็นมาของวันเพ็ญเดือ??โดยย่อมีดังต่อไปนี?นับแต่วันที่สมเด็จพระพุทธองค์ได้ตรัสรู?ในวันเพ็ญเดือน ?ทรงคำนึงว่าธรรมที่พระองค์ตรัสรู้นี?ลึกซึ้งมาก ยากที่สัตว์อื่นจะรู้ตา?จึงท้อพระทัยที่สอนสัตว?แต่ด้วยพระกรุณาคุณ ทรงเล็งเห็นว่าโลกนี้ผู้ที่พอจะรู้ตามได้ก็คงมีอยู่บ้า?เมื่อเล็งเห็นเหตุนี้ จึงตกลงพระทัยจะสอนธรรมให้แก่สัตว์ทั้งปวง

พระพุทธเจ้าทรงนึกถึงผู้ที่ควรโปรดก่อนคือ อาฬารดาบ?กับอุทกดาบ?ผู้เป็นอาจารย์ แต่ท่านเหล่านี้ก็สิ้นชีวิตไปแล้ว จะมีอยู่ก็แต่ปัญจวัคคีย์ จีงทรงตัดสินพระทัยว่าควรโปรดปัญจวัคคีย์ก่อ?จึงเสด็จออกเดินไปจากควงไม้ไทรที่ประทับอยู่ มุ่งพระพักตร์เสด็จไปยังป่าอิสิปตนมฤคทายวัน แขวงเมืองพาราณสี

การที่เสด็จจากตำบลพระศรีมหาโพธิ์ จนกระทั่งถึงกรุงพาราณส?แสดงให้เห็นพระวิริยอุตสาหะอันแรงกล้า และการตั้งพระทัยแน่วแน่ที่จะประทานปฐมเทศนาแก่ปัญจวัคคีย์เป็นพวกแรกอย่างแท้จริง เพราะระยะทางระหว่างตำบลพระศรีมหาโพธิ์ถึงพาราณสีนั้นไกลมา ซึ่งการเสด็จดำเนินด้วยพระบาทเปล่าอาจใช้เวลาหลายวัน แต่ปรากฏว่าพอตอนเย็นวันขึ้?๑๔ ค่?เดือ?อาสาฬห?นั้น พระพุทธองค์ก็เสด็จถึงป่าอิสิปตนมฤคทายวัน แขวงเมืองพาราณสี อันเป็นที่อยู่ของปัจจวัคคีย์

เมื่อพระพุทธเจ้าเสด็จถึงราวป่า พวกปัญจจวัคคีย์ก็มองเห็น แล้วนัดหมายกันว่าจะไม่ไหว้ไม่ลุกรับและไม่รับบาตรจีวร จะตั้งไว้ให้เพียงอาสนะเท่านั้น เพราะเข้าใจว่าพระองค์กลายเป็นคนมีความมักมา?และหมดความเพียรเสียแล้?พอพระองค์เสด็จถึงปัญจจวัคคีย์เหล่านั้นต่างก็พูดกับพระองค?โดยไม่มีความเคาร?พระองค์ตรัสห้ามและทรงบอกว่าพระองค์ตรัสรู้แล้?จะแสดงธรรมสั่งสอนให้ฟั?ปัญจจวัคคีย์ก็พากันคัดค้าน ลำเลิกด้วยถ้อยคำต่าง ?ในที่สุดพระองค์จึงทรงเตือนให้รำลึกว่?พระองค์เคยกล่าวเช่นนี้มาในหนหลังบ้างหรือ? ปัญจจวัคคีย์ทั้ง?ระลึกได้ ต่างก็สงบตั้งใจฟังธรรมทันท?

ค่ำวันนั้น พระองค์ประทับแรมอยู่กับปัญจจวัคคีย์ทั้??วันรุ่งขี้?ซึ่งตรงกับวันเพ็ญเดือนอาสาฬห?พระองค์ทรงเริ่มแสดงธัมมะจักกัปปวัตตนสูตร นับเป็นเทศนากัณฑ์แรกโปรดปัญจวัคคีย์นั้?โดยใจความคือทรงยกที่สุ??ฝ่าย ได้แก่ การประกอบตนให้ลำบากด้วยการทรมานกาย และการไม่ประกอบตนให้เพลิดเพลินในกามสุข ซึ่งทั้ง ?นี้นับว่าเป็นของเลวทรามไม่ควรเสพ เฉพาะทางสายกลางเท่านั้นที่เป็นข้อปฏิบัติอันสมควร แล้วทรงแสดงทางสายกลางคือ

อริยมรรค ?ประการ ได้แก่
? สัมมาทิฏฐิ คื?เห็นชอ?
? สัมมาสังกัปป?คื?ดำริชอ?
? สัมมาวาจ?คื?เจรจาชอบ
? สัมมากัมมัตน?คื?ทำการงานชอ?
? สัมมอาชีวะ คื?เลี้ยงชีพชอบ
? สัมมาวายาม?คื?เพียรชอบ
? สัมมาสติ คื?ระลึกชอบ
? สัมมาสมาธิ คื?ตั้งใจชอ?

หลังจากนั้นจึงทรงสรุปด้ว?อริยสั??อันได้แก?

? ทุกข?คื?ความไม่สบายกายไม่สบายใ?

? สมุทัย คื?เหตุให้เกิดทุกข์

? นิโร?คื?ความดับทุกข์

? มรรค คื?ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับทุกข์

พระพุทธเจ้าทรงชี้ให้เห็นว่?เมื่อรู้ถึงสิ่งเหล่านี้แล้วย่อมได้ชื่อว่?ตรัสรู้โดยชอบถึงความหลุดพ้นและสุดชาติสุดภพเป็นแน่แท้ ขณะที่พระองค์ทรงแสดงธรรมนี้อยู่ท่านโกณฑัญญะได้ส่องญาณไปตามจนเกิด “ธรรมจักษุ?หรือดวงตาเห็นธรร?คื?ปัญญ?รู้เห็นความจริงโดยเห็นแจ้งชัดว่า “สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งใดสิ่งนั้นย่อมดับไปเป็นธรรมดา”เมื่อนั้?พระพุทธเจ้าทรงทราบจึงเปล่งพระอุทานว่?“อัญญาสิ วะตะ โภ โกณฑัญโญ อัญญาส?วะตะ โภ โกณฑัญโญ?แปลว่า “โกณฑัญญะรู้แล้วหน?โกณฑัญญะรู้แล้วหนอ?เพราะพระองค์ทรงอุทานคำนี้ภายหลังท่านโกณฑัญญะจึงได้นามใหม่ว่า “อัญญาโกณฑัญญะ?จากนั้?โกณฑัญญะก็ทูลขออุปสมบท ซึ่งพระพุทธเจ้าประทานอนุญา?โดยทำการอุปสมบทให้แบบเอหิภิขุอุปสัมปทา?นับเป็นพระสงฆ์องค์แรกในพระศาสนาที่บวชตามพระพุทธองค?จึงทำให้พระรัตนตรัยครบองค์ ?คื?พระพุท?พระธรร?และพระสงฆ์ จากนั้นอีกห้าวัน ทรงแสด?อนัตตลักขณสูตรแก่นักบวชทั้งห้ารูปทำให้ท่านเหล่านั้นได้บรรลุอรหัตผลเป็นพระอรหันต์ในเวลาต่อม?

กล่าวโดยสรุป วันอาสาฬหบูชาเป็นวันที่มีเหตุการณ์สำคั??เกิดขึ้น ดังนี้

(? เป็นวันที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงปฐมเทศนา คือทรงแสดงพระธรรมเป็นครั้งแร?ซึ่งพระธรรมที่ทรงแสดงในครั้งนั้นมีชื่อว่?“ธัมมจักกัปปวัตตนสูตร” ซึ่งมีใจความสำคั?คื?หลักธรรมเรื่องอริยสั??

(? เป็นวันที่มีพระอริยสงฆ์สาวกบังเกิดขึ้นเป็นครั้งแรกในโล?เนื่องจากท่านโกณฑัญญะได้ฟังพระธรรมเทศนากัณฑ์นั้นแล้วเกิดดวงตาเห็นธรร?จึงกราบทูลขอบว?ซึ่งพระพุทธเจ้าก็ทรงอุปสมบทให้ ดังนั้?พระโกณฑัญญะจึงนับเป็นพระสงฆ์รูปแรกในพระพุทธศาสนา

(? เป็นวันแรกที่บังเกิดพระสังฆรัตนตรั?ทำให้พระรัตนตรัยครบองค??อันได้แก?พระพุทธรัตนะ พระธรรมรัตนะ และพระสังฆรัตน?


ธรรมเนียมปฏิบัติในวันอาสาฬหบูช?

ประเทศไทยได้เริ่มกำหนดให้พิธีวันอาสาฬหบูชาเป็นวันสำคัญทางพุทธศาสนาขึ้นเป็นครั้งแรก เมื่อพุทธศักรา?๒๕๐๑ โดยพระธรรมโกศาจารย?(ชอ?อนุจาร? เมื่อครั้งดำรงตำแหน่งสังฆมนตรีช่วยว่าการองค์การศึกษาได้เสนอคณะสังฆมนตร?ให้เพิ่มวันศาสนพิธีเพื่อทำพุทธบูชาขึ้นอีกวันหนึ่?คื?“วันธรรมจักร?หรือ “วันอาสาฬหบูชา?เนื่องจากเป็นวันคล้ายวันที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมจักกัปปวัตนสูตร

จากนั้นคณะสังฆมนตรีได้ลงมติรับหลักการให้เพิ่มวันอาสาฬหบูชาและให้ถือเป็นหลักปฏิบัติในเวลาต่อม?โดยออกเป็นประกาศคณะสงฆ?เรื่อง กำหนดวันสำคัญทางศาสน?เมื่อวันที?๑๔ กรกฎาค?๒๕๐๑ และในวันเดียวกันนั้นได้มีประกาศสำนักสังฆนายก กำหนดระเบียบปฏิบัต?ในพิธีอาสาฬหบูชาขึ้นไว?โดยให้วัดทุกวัดถือปฏิบัติทั่วกัน กล่าวคือ

? เมื่อถึงวันขึ้??ค่?เดือ??(หนังสัปดาห์ก่อนวันอาสาฬหบูชา) ให้เจ้าอาวาสแจ้งแก่ภิกษุสามเณร อุบาสก อุบาสิกาในวั?ให้ทราบล่วงหน้าว่าวันพระขึ้น ๑๕ ค่?เดือ??ที่จะมาถึงข้างหน้านี?เป็นวันทำพิธีอาสาฬหบูชาถวายแด่พระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าเช่นเดียวกับพิธีวิสาขบูชา

? เมื่อถึงวันขึ้?๑๕ ค่?เดือ??ให้ภิกษุ สามเณร ตลอดจนศิษย์วัด คนวั?ช่วยกันปัดกวาด ปูลาดเสนาสนะ จัดตั้งเครื่องสักการ?เช่นเดียวกับทำงานวิสาขบูชา

? ให้ประดับธงธรรมจักรรอบพระอุโบสถเป็นพิเศษเท่าที่สามารถจะทำได้ เพื่อประกาศวันธรรมจักรให้ปรากฏแก่มหาชน และเป็นการเตืนให้ระลึกถึงสัจธรรมอันประเสริฐที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงไว้ในพระธรรมจักกัปปวัตตนสูตร

? วันขึ้?๑๕ ค่?เดือ??เป็นวันจัดพิธีอาสาฬหบูชา จะกำหนดให้เวลาเช้าและบ่ายมีธรรมสวนะตามปกติ เวลาค่ำให้ภิกษ?สามเณร อุบาสก อุบาสิกา มาประชุมพร้อมกันที่หน้าพระอุโบสถ หรือพระเจดีย?จากนั้นจึงจุดธูปเทียนแล้วถือรวมกับดอกไม้ ยืนประนมมือสำรวมจิ?โดยพระสงฆ์ผู้เป็นประธานจะนำกล่าวคำบูชา จบแล้วทำประทักษิ?(เวียนเทียน)

? เมื่อเวียนเทียนครบ ?รอบแล้?แล้วให้ภิกษุสามเณรเข้าไปในพระอุโบส?เพื่อบูชาพระรัตนตรัย ทำวัตรค่?แล้วสวดธรรมจักรกัปปวัตนสูต?จบแล้วให้อุบาส?อุบาสิกาทำวัตรค่?

? ต่อจากนั้น ให้พระสังฆเถระแสดงพระธรรมเทศนาธรรมจักรกัปปวัตนสูตร แล้วให้พระภิกษุสามเณรสวดธรรมจักรกัปปวัตนสูตรทำนองสรภัญญะ เพื่อเจริญศรัทธาปสาทะของพุทธศาสนิกชน

? เมื่อสวดจบแล้วให้เป็นโอกาสของพุทธศาสนิกชนเจริญภาวนามัย สวดมนต?สนทนาธรร?บำเพ็ญสมถะและวิปัสสน?เป็นต้?ตามสมควรแก่อัธยาศั?

อนึ่?เวลาที่ใช้ในการประกอบพิธีอาสาฬหบูชาไม่ควรเกินเวล?๒๔.๐๐ ? เพื่อให้พระภิกษุ และสามเณรได้มีเวลาพักผ่อ?เนื่องจากในวันรุ่งขึ้น คือวันแร??ค่?เดือ??หรือวันเข้าปุริมพรรษ?และเป็นวันประชุมอธิษฐานพรรษาของพระสงฆ์อีกด้ว?

 
 
© Webpage Designed by dUANGdEN nUREMRUm. Last Updated. Monday 23 February, 2009 9:31 PM