ชาวพุทธกับชาวคริสต?: บทสนทนาเรื่องอิสรภาพ
 

ดร.ทวีวัฒน์ ปุณฑริกวิวัฒน์
อาจารย์ประจำำภาควิชามนุษยศาสตร?br> คณะสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล


***

ศาสนาที่สำคัญทุกศาสนาในโลก รวมทั้งพุทธศาสนากับศาสนาคริสต์ได้กล่าวถึงปัญหาในเรื่องความทุกข์ของมนุษย์ กับอิสรภาพที่พ้นไปจากความทุกข์นั้น ความทุกข์ของมนุษย์ที่มีอยู่ด้วยกันสองชนิดคือ ความทุดข์ทางจิ?และความทุกข์ทางสังคมการเมือง พุทธศาสนาได้ให้วิธีการอันทรงพลังและเป็นเอกลักษณ์ในการแก้ปัญหาความทุกข์ทางจิตของมนุษย?ในขณะที่ศาสนาคริสต์โดยเฉพาะอย่างยิ่ง "เทววิทยาแห่งการปลดปล่อ? (Liberation Theology) ได้ให้ทรรศนะและแนวทางปฏิบัติที่เป็นจริ?ในการแก้ปัญหาความทุกข์ทางสังคมการเมือง โดยเฉพาะอย่างยิ่งแก่ประชาชนในโลกที่สาม ด้วยเหตุนี้ชาวพุทธและชาวคริสต์สามารถจะเรียนรู้จากกันและกันได้ค่อนข้างมาก

? อิสระภาพในทางจิตใจ

พุทธศาสนาเป็นที่รู้จักกันดีว่าเป็นศาสนาที่เน้นเรื่องความทุกข์ของมนุษย์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเรื่อ?"ความทุกข์ทางจิ? เลียวนาร์ด สวีดเลอร?(Leonard Swidler) ให้ความเห็นว่าพุทธศาสนาใช้ภาษา "จากข้างล่า? หรือ "จากภายใน" ในขณะที่ศาสนาที่เชื่อเรื่องพระเจ้าเช่นศาสนาคริสต์ใช้ภาษา "จากข้างบ? หรือ "จากภายนอ? ในแง่นี้ภาษาและความคิดของพุทธศาสนาจึงใกล้เคียงกับลักษณะการวิเคราะห์และวิพากษ์วิจารณ์ของนักคิดสมัยใหม?ส่วนแอนโทน?เฟอน์นานโด (Antony Fernando) เห็นว่าวิธีการที่พระพุทธเจ้าทรงใช้กับสานุศิษย์นั้นเป็นสิ่งที่ใกล้เคียงกับวิธีการที่จิตแพทย์ใช้กับคนไข้คลินิก

ตามทรรศนะของหลวงพ่อเทียน จิตฺตสุโ?(??๒๔๕๔-๒๕๓๑) พระภิกษุผู้ได้ชื่อว่าเป็?"ปรมาจารย์แห่งการเจริญสติแบบเคลื่อนไห? นั้น จิตใจของมนุษย์ประกอบด้วยสิ่งที่สำคัญสองสิ่งคือความคิดและความรู้สึกตั?(สต? หลวงพ่อเทียนเห็นว่าคนเราคิดตลอดเวลาทั้งที่ตั้งใจและไม่ตั้งใจ เมื่อเราทำงานหรือพูดเราคิดอย่างตั้งใ?แต่เมื่อเราอยู่ตามลำพังและไม่ได้ใจคิดอะไ?ความคิดก็หาได้หลุดลงไม?เรายังคงคิดต่อไปโดยไม่ได้ตั้งใ?ในตอนกลางคืนความคิดปรากฏออกมาในรูปของความฝัน ถ้าเราไม่รู้วิธีที่จะจัดการกับความคิดที่ไม่ได้ตั้งใจ หรือความคิดที่มันปรุงแต่งของมันนี้เองมันจะกลายเป็นสาเหตุที่นำความทุกข์ความเดือดร้อนมาสู่จิตใจของเร?

ความคิดเป็นสิ่งที่เป็นประโยชน์อย่างยิ่งต่อมนุษย์ ความคิดได้สร้างสรค์อารยธรรมของมนุษย์ทั้งมว?แต่ในขณะเดียวกันความคิดก็ได้นำความทุกข์ชนิดพิเศษมาสู่มนุษย์ซึ่งไม่ปรากฏในสัตว์อื่น ความคิดได้สร้างความยินดี ความสุ?และความหวั?แต่มันก็ได้สร้างความเจ็บปว?ความว้าเหว?และความสิ้นหวังให้เช่นกั?ตามทรรศนะของหลวงพ่อเทียน ความคิดเป็นรากเหง้าของความโล?ความโกรธ และความหลง อันเป็นที่มาของความหมองมัวทั้งปวงในตัวมนุษย์

จุดมุ่งหมายหลักของการปฏิบัติในพุทธศาสนาดังเช่นกานเจริญสติแบบเคลื่อนไหวที่หลวงพ่อเทียนแนะนำ นับเป็นการปลุกความรู้สึกตัวหรือสติ เพื่อว่าสติที่ตื่นขึ้นโดยธรรมชาตินั้นจะรู้แล?"เห็น" ความคิ?ตามคำสอนของหลวงพ่อเทีย?เมื่อสติเห็นความคิ?ความคิดจะหายไปในทันท?สติที่สมบูรณ์เต็มรอบจะทำหน้าที่ตัดลูกโซ่ของความคิด หรือทวนกระแสของความคิดโดยตัวของมันเอ?ขณะเมื่อสติตัดกระแสความคิด เราจะเห็นโลกตามที่เป็นจริงนอกความคิดในขณะนั้?ตามทรรศนนะของหลวงพ่อเทีย?เมื่อสติอยู่เหนือความคิดและเห็นโลกตามที่เป็นจริง ความทุกข์ภายในจิตใจจะสิ้นสุดลง หลักพุทธศาสนาที่เน้นเรื่องความทุกข?และสาเหตุของความทุกข์ภายในจิตใจนั้?อาจให้ทรรศนะที่ใหม่ต่อการวิเคราะห์ทำความเข้าใจปัญหาเรื่องความทุกข์ของมนุษย?แก่นักเทววิทยาในศาสนาคริสต์ก็เป็นได้

? อิสรภาพทางสังคมการเมือ?

แม้ว่าศาสนาคริสต์จะมีคำสอนที่เกี่ยวกับอิสรภาพภายในของบุคคลอยู่บ้าง แต่แนวโน้มโดยส่วนใหญ่มักจะเน้นเรื่องทางสังคมและประวัติศาสตร์ เทววิทยาแห่งการปลดปล่อยในละตินอเมริกาเป็นรูปแบบหนึ่งของศาสนาคริสต์ที่มีแนวโน้มเช่นนนั้?ซึ่งตีความปัญหาความทุกข์ของมนุษย์ไม่ใช่เพียงในแง่ของปัจเจกบุคคลเท่านั้?แต่ยังในแง่ของสังคมการเมืองอีกด้วย และเทววิทยาแห่งการปลดปล่อยก็ได้เข้าเกี่ยวข้องโดยตรงกับปัญหาอิสรภาพทางสังคมและการเมืองที่เป็นรูปธรร?

กัสตาโ?เกอเทร์เรส (Gustavo Guatierrez) ผู้เป็?"บิดาเทววิทยาแห่งการปลดปล่อ? กล่าวไว้ว่?ในการปฏฺบัติเทววิทยานั้น ความคิดที่วิพากษ์วิจารณ์จะต้องมาเป็นอันดับแร?และเทววิทยามาเป็นที่สอ?การวิพากษ์วิจารณ์เป็นเครื่องมืออันสำคัญของเทววิทยาแห่งก่ารปลดปล่อย ทั้งในการอ่านคัมภีร์ไบเบิ้ลและในการเกี่ยวข้องกับความทุกข์ที่เป็นรูปธรรมของมนุษย์ โดยเทววิทยาแห่งการปลดปล่อยเห็นว่าความรอดพ้นไม่สามารถจะอยู่นอกกรอบของอิสรภาพทางสังคมได้ กล่วอีกนัยหนึ่งความรอดพ้นเป็นผลของอิสรภาพทางสังคมกับอิสรภาพภายใน ซึ่งรวมกันเป็นจุดหมายเดียวในชีวิตมนุษย?

จุดเน้นอย่างใหม่อีกจุดหนึ่งในการตีความคัมภีร์ไบเบิ้ลของนักเทววิทยาแห่งการปลดปล่อยก็คือคำสอนสำคัญของพระเยซูไม่ใช่ตัวของพระเยซูเอง หรือพระเยซูที่เป็นสากล หรือไม่ใ่แม้แต่พระเจ้า แต่เป็?"อาณาจักรของพระเจ้า" นอกจากนี้ยังมีการตีความอาณาจักรของพระเจ้าในรูปของความยุติธรรมทางสังคมในหมู่มนุษย์และประชาชาต?ในแง่นี้ชาวคริสต์ที่ดีก็คือบุคคลที่ต่อสู้เพื่อความยุติธรรมสำหรับคนยากจ?ผู้ที่ถูกเอารัดเอาเปรียบ และชนชั้นผู้ไร้อภิสิทธิ์ซึ่งเป็นคนส่วนใหญ่ในโล?เพื่อว่าอาณาจักรของพระเจ้าจะได้รับการสถาปนาขึ้นบนพื้นโลกนี?

พุทธศาสนายังขาดทฤษฎีและการปฏิบัติที่ชัดเจน ในการแก้ไขปัญหาความทุกข์ทางสังคมการเมืองของชนชั้นที่เสียเปรียบในสังคมอย่างเป็นณุปธรร?พุทธศาสนาจึงจะสามารถเรียนรู้ทรรศนะทางสังคมการเมืองจากเทววิทยาแห่งการปลดปล่อยได้ค่อนข้างมาก.

***

ที่ม?: หนังสือพิมพ์มติชนรายวั? ฉบับประจำวันอาทิตย์ที่ ๑๑ เมษายน ?? ๒๕๔๗ ปีที?๒๗ ฉบับที?๙๕๒๙. คอลัมน์หน้าต่างความจริ? หน้า ?

 
 
© Webpage Designed by dUANGdEN nUREMRUm. Last Updated. Tuesday 3 October, 2006 8:49 PM