การปะทะทางอารยธรรม: ตะวันออกกับตะวันตก
 

ดร.ทวีวัฒน์ ปุณฑริกวิวัฒน์
อาจารย์ประจำำภาควิชามนุษยศาสตร?
คณะสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล


***

ในหนังสื?The Clash of Civilization? ( การปะทะทางอารยธรรม ) แซมว?พี ฮันทิงตั?(Samuel P. Huntington) ได้ชี้ให้เห็นเมื่อทศวรรษที่แล้วว่า ภายหลังสงครามเย็?สหรัฐอเมริกาจะเผชิญหน้ากับภัยคุกคามที่อาจจะมาจากอารยธรรมอิสลามหรืออารยธรรม ขงจื้อ เพราะว่าอารยธรรมทั้งสอ?นี?กำลังขยายตัว และแตกต่างจากอารยธรรมตะวันตกเป็นอันมาก ภายหลังจากโศกนาฏกรรม 11 กันยาย??. ?. 2 544 ?นครนิวยอร์?ตะวันตกเริ่มเกิดความชัดเจนยิ่งขึ้นว่?ภัยคุกคามนั้นมาจากโลกอิสลามมากกว่าจากจีน

วิกฤตการณ์ของโลกในปัจจุบัน อาจมองได้อย่างน้อยจากสองทรรศนะด้วยกันคือ วิกฤตการณ์ทางเศรษฐกิจการเมืองของโล?และสิ่งที่เรียกว่า ?การปะทะทางอารยธรรม ?จากทรรศนะทางเศรษฐกิจการเมือง โลกได้ถูกรวมตัวกันชั่วคราวในกรอบของระบบเศรษฐกิจแบบตลาดโล?ภายใต้ระบบทุนนิยมข้ามชาต?อุดมการณ์ทุนนิยมในเรื่อง ?การแข่งขันอย่างเสร??(free competition) ค่อนข้างจะเป็นอุดมคต?ในโลกแห่งความเป็นจริงทุนข้ามชาติกลืนกินทุนท้องถิ่นในโลกที่สา?และกลืนกินทุนชาติในระดับหนึ่?อันนำไปสู่ระบบ ?ทุนนิยมผูกขา??ซึ่งเป็นจักรวรรดินิยมโดยธรรมชาติของมัน ผลที่ตามมาก็คื?โครงสร้างทางเศรษฐกิจของโลกได้ทำให้ประเทศที่มั่งคั่งมั่งคั่งขึ้?ประเทศที่ยากจนยากจนล?และภายในขอบเขตของประเทศหนึ่ง?คนรวยรวยขึ้น คนจนจนลง โดยปรกติแล้วคนจนจะไม่ปฏิวัติถ้าหากพวกเขาไม่ประสบกับภาวะที่ สุดโต่งจริงๆ ในโลกที่สามชาวมุสลิมจำนวนมากมีชีวิตอยู่อย่างยากจ?จากสภาวะของความยากจนและถูกจุดชนวนด้วยความขัดแย้งในตะวันออกกลาง ชาวมุสลิมซึ่งเป็นตัวแทนของโลกที่สามที่ยากจ?ได้โจมตีสหรัฐอเมริกาอันเป็นศูนย์กลางของระบบทุนนิยมโล?ดังนั้นสงครามกองโจรในระดับโลกได้เกิดขึ้นระหว่างโลกที่สามที่ยากจนกับโลกที่หนึ่งที่มั่งคั่?

เมื่อมองจากทรรศนะที่สอ?การปะทะของอารยธรรมอิสลามกั?อารยธรรม ตะวันตกอาจมองได้ว่?มีรากฐานมาจากความแตกต่างทางด้านการให้คุณค่ากับอุดมการณ?อิสลามในฐานะศาสนาได้ให้โลกทัศน์และคุณค่าชุดหนึ่งแก่ผู้ที่นับถื?ชาวมุสลิมส่วนใหญ่ถือว่าศาสนาของตนเป็?เพีย?ศาสน?เดีย?เท่านั้นที่ครอบครองสัจธรรมสูงสุดไว?ดังนั้นโลกทัศน์และคุณค่าของศาสนา อิสลาม จึงสมบูรณ์และไม่สามารถเปลี่ยนแปลงได้ ทรรศนะเช่นนี้นำไปสู่แนวคิดแบ??ลัทธิหวนคืนสู่สังคมเก่??(Fundamentalism) ในทางตรงข้ามตะวันตกเป็นผู้นำขอ??ความทันสมั??(Modernity) อันนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงทางสังคมที่รวดเร็ว โดยเฉพาะอย่างยิ่งวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ที?ส่งผลต่อการเปลี่ยนแปลงโลกทัศน์และคุณค่าในระดับโล?ดังนั้นส่วนหนึ่งของการปะทะก็คื?การปะทะระหว่าง ?ลัทธิหวนคืนสู่สังคมเก่??กั??ความทันสมั??

อุดมการณ์ทางศาสนาบางครั้งกลายเป็นปัจจัยที่สำคั?ที่อาจนำไปสู่สันติภา?ก็ได?หรือ นำไปสู?ความรุนแรง ก็ ได?ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับการตีควา?ยกตัวอย่างเช่น ระหว่างสงครามโลกครั้งที่สอ?ญี่ปุ่นได้ใช้ประโยชน์จากอุดมการณ์ของศาสนาชินโต ในการขับเคลื่อนกองทัพญี่ปุ่นให?เข้า รุกรานเอเชีย และในการป้องกันประเทศในเวลาต่อมา จากการตีความคัมภีร์ของศาสนาชินโต พระจักรพรรดิญี่ปุ่นทรงเป็นผู้สืบเชื้อสายโดยตรงมาจากเทพเจ้าแห่งดวงอาทิตย์ ดังนั้นพระจักรพรรด?จึ?ทรงเป็นเทพเจ้า และชาวญี่ปุ่?ก็ เป็นเชื้อชาติที่ถูกเลือกสรรแล้วโดยพระเจ้าให้ทำหน้าที่ปกครองโลก ถ้าบัญญัติแห่งสวรรค์นี้ไม่สามารถสำเร็จลุล่วงโดยสันติวิธีแล้ว ก็ไม่เป็นการปราศจากเหตุผลที่จะกระทำให้สำเร็จลุล่วงด้วยสงคราม เมื่อต้องเผชิญหน้ากับระเบิดนิวเคลียร์สองลูกในช่วงปลายสงครามโลกครั้งที่สอ?พระจักรพรรดิฮิโรฮิโต (Hirohito) ทรงประกาศทางวิทยุทั่วประเทศที่ทำให้ชาวญี่ปุ่นตกตะลึงทั้งชาติว่?สายใยแห่งความผูกพันระหว่างพระจักรพรรดิกับประชาชนญี่ปุ่นไม่อาจตั้งอยู่บนคัมภีร์อันเป็นตำนานเทพนิยายได้อีกต่อไ?พระจักรพรรดิมิได้ทรงเป็นเทพเจ้?แต่ทรงเป็นมนุษย์ธรรมดาคนหนึ่?ภายหลังสงครามโลกครั้งที่สอ?ศาสนาชินโตถูกแบ่งแยกออกเป็นสองส่วน กล่าวคือ ?ชินโตแห่งรัฐ ?(State Shintoism) ซึ่งได้ให้อุดมการณ์อันนำไปสู่ลัทธิทหาร ถู?ยุบเลิกไปโดยฝ่าย สัมพันธมิต?แล??ชินโตแห่งนิกาย ?(Sectarian Shintoism) ซึ่งเป็นความเชื่ออันสันติส่วนบุคคล ได้รับอนุญาตให้ดำรงอยู่ต่อไปในฐานะศาสน?รัฐธรรมนูญใหม่ของญี่ปุ่นซึ่งเขียนโดยฝ่ายสัมพันธมิต?ได้แบ่งแยกรัฐกับศาสนาออกจากกันอย่างชัดเจ?ทั้งนี?เพื่อให้แน่ใจว่าศาสนาจะไม่ สามารถ ให้อุดมการณ์อันนำไปสู่สงครามรอบใหม่ได้อี?

การโจมตีด้วยระเบิดพลีชีพในยุคปัจจุบั?โดยผู้ก่อการร้าย ชา?มุสลิมต่อชาวยิวและชาวตะวันตก ได้เตือน ให?ชาวโลกหว?ระลึ?ถึงฝูงบิ?คามิคาเซ?ของญี่ปุ่นในระหว่างสงครามโลกครั้งที่สอ?มี คำถามบางประการ ที?กำลังร?คอ?คำตอ?เช่น การตีความศาสนาอิสลามในบางลักษณ?จะสามารถให้อุดมการณ์อันนำไปสู่ลัทธิทหา?( ไม่ว่าจะเต็มรูปแบบหรือ ลง ใต้ดินก็ตา?) ในลักษณะที่คล้ายคลึงกับที่ศาสนาชินโตได้ให้แก่ญี่ปุ่นในระหว่างสงครามโลกครั้งที่สองหรือไม่ ประธานาธิบดีจอร์?ดับเบิลย?บุ?คิดอะไรอยู่ในใ?เมื่อท่านประกาศว่าท่านจะนำ ?ประชาธิปไต??แล??เสรีภา??ไปสู่โลกอิสลาม ความขัดแย้งในปัจจุบันระหว่างมุสลิมกับตะวันตกเป็นความขัดแย้งทางเศรษฐกิจการเมืองล้วน?หรือว่าเป็นสงครามศักดิ์สิทธิ์รอบใหม่

ในฐานะที่เป็นศาสนาแห่งสันต?พุทธศาสน?ขอ เรียกร้อ?วิถีแห่ง การเปลี่ยนแปลง ที?สันติสามประการในการแก้ไขปัญหาความขัดแย้งในโลกปัจจุบั?ประการแรกระบบเศรษฐกิจแบบตลาดโลกภายใต้ระบบทุนนิยมข้ามชาติ ควรจะได้รับการเปลี่ยนแปลงไปสู่ระบบเศรษฐกิจทางเลือก ( เช่น พุทธเศรษฐศาสตร?เป็นต้?) เพื่อให้เกิดโครงสร้างทางเศรษฐกิจที่ยุติธรร?เพื่อว่าประชาชนในโลกที่สามรวมทั้งชาวมุสลิมจะมีมาตรฐานการครองชีพที่ดีขึ้น ประการที่สองประชาชนทุกเชื้อชาต?เพ?วั?สัญชาต?และศาสนาควรจะอยู่ร่วมกันอย่างสันติในโลกแห่งความหลากหลายนี้ ด้วยความเข้าใจและเคารพซึ่งกันและกั?โดยปราศจากการเหยียดหยามหรือแบ่งแยก ควรถือว่ามนุษย์ทุกคนเป็นพี่น้องกัน ประการที่สามการตีความคัมภีร์ทางศาสนาในโลกปัจจุบั?ไม่ควรถูกกระทำไปในลักษณะที่สร้างอุดมการณ์ทางศาสนาอันนำไปสู่ความรุนแรงหรือสงครา?แต่ควรนำไปสู่การสร้างอุดมการณ์ทางศาสนาที่มุ่งเน้นสันติภาพและความเมตตาต่อมวลมนุษยชาติ.

 
 
© Webpage Designed by dUANGdEN nUREMRUm. Last Updated. Tuesday 3 October, 2006 8:51 PM